English French German Italian Portuguese Russian Spanish
آذركيوانيان و ديوان موبد شاه در پاتنا |Azarkeyvaniyan and Shah Chief-Magian poems(divane Mobed Shah) in Patna
نوشته شده توسط مسعود رضا مدرسی چهاردهی   
چهارشنبه ، 22 مرداد 1393 ، 22:44

مقاله شماره 31

آنچه كه محقق بی طرف را شگفت زده می سازد اثری است كه پارسیان آذرهوشنگیان (كه پیروان دین باستانی ایران می باشند ) در هندوستان به جا نهاده اند هنوز پس از چهار سده آثار ایشان مورد بحث و نظر دانشمندان و محققان است .

شاگردان آذركیوان هر یك به نوبۀ خود منشاء اثر می باشند در حدود 1981 میلادی سمینار وسیعی به دعوت پروفسور عابد رضا بیدار كه آن زمان ریاست كتابخانه خدابخش پاتنا را عهده دار بود در پاتنا تشكیل می شود تا نسخۀ خطی از دیوان موبد كه از شاگردان خاص آذركیوان ( و به گمان پروفسور بیدار این موبد همان نویسندۀ دبستان المذاهب است كه پسر جسمانی آذر كیوان هم بوده به نام كیخسرو اسفندیار ) است توسط اساتید و محققان به ویژه مسلط به زبان فارسی خوانده و ترتیب انتشار آن فراهم آید.

این شعر از دیوان موبد است كه نسخۀ خطی آن هم اینك در كتابخانه خدابخش شهر پاتنا موجود است :

جمعی از پروانگــــان گفتنـــد با پروانـــه ای

رو برای ما خبر آر از چراغ خانــــــه ای

زین سخن پروانه ای بیرون شد و هم بازگشت

گفت دیدم گشته روشن شمع در كاشانه ای

زان میان پروانه ای خندید و گفت ای بیخــرد

یا نئی پروانه ای یا گفتی دروغ افسانه ای

یعنی چگونه تو كه پروانه ای و عاشق شمع و روشنی هستی روشنایی را یافتی و به گرد او هلهله كنان نگردیدی و بازگشتی .

باری از جمله شركت كنندگان ِ سمینار اندیشه های آذركیوانی در مورد (موبد  شاه) حقیر با دكتر ابومظفر عالم (كتابدار محقق ِ كتابخانۀ خدابخش شهر پاتنا و نيز دكتر حبيب المرسلين دیدار و در این مورد جستجو نموده ام) .دكتر انوار احمد (امروزه در دانشگاه پاتنا تدریس می كند ) و دكتر طلحه رضوی برق و مرحوم دكتر محمد صدیق از دیگر شركت كنندگان بوده اند.

آذر كیوانیان حقیقت را از چهرۀ مذهب و ادیان تجرید نموده و از این روست كه رسن حقیقت را از مهره های مذاهب و ادیان تسبیح وار عبور می دادند .

بسياري از علما و فضلای ادیان مختلف از شاگردان آذركیوان و یا از تربیت یافتگان شاگردان آذركیوانند.

میرفندرسكی كمال از آذركیوانیان یافته شیخ بهایی نیز از مریدان آذركیوان است نه فقط این دو بزرگمرد كه از اعاظم علمای اسلامند بل شگفتی آنجاست كه پس از بالغ بر چهار سده یكی دیگر از اعاظم علمای امامیه كه از مجتهدین عصر خود است به یكباره دامن ریاست و ادعای مذهبی فرو می چیند و غنچۀ سخنی نو می شود كه در آثار قرآنی ،فلسفی ،عرفانی و دیگر نوشته های او (عباس كیوان قزوینی ) بیان می شود.

سخن اینجاست آثاری كه از ایشان چون جام كیخسرو (شرح مكاشفات آذركیوان)[1] فرازستان آیین هوشنگ – دساتیر و دیگر كتب به جا مانده حوزه ای وسیع از معارف را پیش روی محققین می گشاید كه بس جای كار دارد.

اخیراً دو نمونه از آخرین نسخۀ دبستان المذاهب در دهلی منتشر گشت كه نشان از احتیاج ما برای تحقیقات بیشتر دربارۀ آذركیوانیان دارد.


[1]  . حقیر این نسخه را كه همراه با ترجمۀ گجراتی آن یكجا چاپ و جلد شده بود در بمبئی یافتم.

كمترین بندگان

مسعود رضا مدرسی چهاردهی